فصل نهم:حضورواقبال قلب درنماز(چهارمين شرط مذكوردرقبولي نماز)

باتوجه به آنچه درسابق گفته شد،ميتوان حضورقلب درنماز را روح نماز ناميد،يعني اگر نمازگزار واقعاًخدا راحاضروناظر ديده و عظمت خدا را درك نمايد و خود را در محضر خداوندمتعال ببيند،درحقيقت به معراج رفته وجز الله به كس ديگري توجه نكرده و آنقدر غرق در نماز ميشود كه اگر تير از پايش درآورند،درد آن راحس نميكندوچنين ارتباطي و يا شبيه آن،معلوم است كه مقبول واقع ميشود و اين حالت به وجود نمي آيد،جزاينكه آدمي ازغيرخدا دل بريده و با دلي پاك وعاري از رجس وپليدي به نماز بايستد،چراكه باتوجه به توضيحات داده شده درمبحث شرايط قبولي نماز،علاوه براينكه اين شرائط دريكديگر اثر دارند،درتوجه دادن نمازگزار به معبوديكتا نيز تأثير بسزايي دارند،به ويژه اگرانسان راه تكامل راخوب بپيمايد،ازتوفيقات خاصّه پروردگار متعال و درمرتبه پايين ترازهدايت خاصّ امام زمان عليه السلام بهره مند،ميگردد؛فلذا در ادامه به ذكردستورالعمل هايي از منابع معتمدومعتبر پرداخته،تاشايد كمك حالي باشد،درجهت رسيدن به اين امر مهم.

مورد اول:ازآيت الله العظمي بهجت(ره)شؤال شد؛اگركسي نماز بدون حضورقلب بخواند،ميتوانددوباره همان نماز را باحضورقلب اعاده كند؟

جواب فرمودند:«اگركسي نماز بدون حضورقلب بخواندباحضورقلب اعاده كند،(دوباره بخواند)ممكن است بگوئيم كه اين خلاف دستور است،خلاف سنت است؛به جهت اين كه براي تكميل نماز و جبران آن نافله راقرارداده اندوتشريع شده است . حالا اگر بازهم بخواهدتحصيل كمال بكند،فعل نوافل راتكرار ميكند؛چه مانعي دارد؟همه آثار را دارد؛خصوصاًاگرمقيدباشدكه ديگر،اين نوافل باحضورقلب باشد.اگركسي ازناحيه ي حضورقلب واين جورچيزهاميخواهددرنماز ترقّي داشته باشد،نوافلش را ادامه دهد . علي صلاتهم دائمون؛يعني نوافل.»(گوهرهاي حكيمانه،ص134.درسفينه البحارص310ازامام محمدباقرعليه السلام روايت شده كه آيه مذكوردرباره نوافل است واين آيه(علي صلاتهم يحافظون)درباره نمازهاي واجب است.)

مورد دوم:از آيت الله العظمي بهجت (ره)جهت راهنمايي درخواست گرديدكه؛ميخواهم درنماز،تمام اذكار را درك كنم و بفهمم و آن نور را درك كنم وببينم،تا با آن نورحركت كنم!

جواب فرمودند:«باشرايط حضورقلب اعمالتان را انجام بدهيد؛درپاداش چه كار خواهند كرد به ما مربوط نيست.»(به سوي محبوب ص62)

موردسوم:از آيت الله العظمي بهجت(ره) خواسته شدكه:اجمالاًبفرماييد،حضورقلب چگونه حاصل ميشود؟

جواب فرمودند:«اگرمقصودحضورقلب است،بانوافل و عبادات مستحبه تحصيل ميشود و از آن جمله تبديل فرادي به جماعت است.وتحصيل حضورقلب به اين ميشود كه در اوقات غفلت به خودش فشار نياورد و در اوقات حضور(قلب)اختياراً آن را ازدست ندهد.»(به سوي محبوب ص622)

موردچهارم:دستورالعملي جهت دفع صفات كريهه نفساني وحضورقلب درنماز از آيت الله العظمي بهجت:«اصلاح نماز،مستلزم اصلاح ظاهروباطن و دوري ازمنكران ظاهريه و باطنيه است؛و از راه هاي اصلاح نماز توسل جدي درحال شروع نمازبه حضرت ولي عصر(عج)است.»(به سوي محبوب ص64)

موردپنجم:آيت العظمي بهجت(ره)براي رفع تنبلي وكسالت درعبادات فرمودند : « در اوقات نشاط،مشغول به عبادت مستحبه شويد،ودراوقات كسالت اقتصار بر واجبات نماييد.»(به سوي محبوب ص70)

موردششم:به آيت الله العظمي بهجت(ره)عرض شد:«مدتي است كه ايمان خود را ضعيف ميبينم وگاهي نمازنميخوانم وتمركزم درنمازخواندن كم شده چه كاركنم؟

جواب فرمودند:«قوت ايمان ازحيث نظري به دراست علم كلام است وازحيث غيرنظري عمل به معلومات است.حفظ نمازبه اين است كه درآنِ تمكّن(پيداشدن حال معنوي)خود را منصرف نمايد ازخيالات ديگر و اين انصراف را اختياراً ازدست ندهدوبه غير آنِ تمكّن اعتنايي نكند.»(به سوي محبوب ص75)

موردهفتم:ازآيت الله العظمي بهجت(ره)سؤال گرديد:براي اينكه در انجام فرمان الهي مخصوصاً نماز باخشوع باشيم،چه كنيم؟

جواب فرمودند:«دراوّل نماز توسل حقيقي به امام زمان(عج) كنيدوعمل را باتماميّت مطلقه انجام دهيد.»(درخلوت عارفان ص107)

موردهشتم:دستورالعملي ازآيت الله العظمي بهجت(ره)براي تمركزفكر در نماز : «درآني كه متوجه شويد،اختياراً منصرف نشويد.»درخلوت عارفان ص107)

{زمانيكه درنماز توجه داشتيد،از روي اختيار توجه خود را ازدست ندهيد،كه اين كار درصورت مداومت به صورت عادت درخواهدآمد و شما به هنگام نماز به خودي خود متوجه خواهيدبود.}(اين توضيح دركتاب پرسشهاي شماوپاسخ هاي آيت الله بهجت{ورق هاي آسماني}ص22آمده است.)

موردنهم:آيت الله العظمي بهجت(ره) درجواب اينكه پرسيدند:چه كنيم كه لذت عبادت را درك كنيم؟فرمودند:«اين احساس لذت در نماز يك سري مقدمات خارج از نماز دارد و يك سري مقدمات درخود نماز؛ آنچه كه قبل از نماز و درخارج از نماز بايدملاحظه و عمل شود،اين است كه انسان گناه نكند،معصيت روح را مكدّرميكند،نورانيت دل را ميبرد،واما هنگام خودنماز،انسان بايد زنجير و سيمي دورخود بكشدتا غيرخدا داخل نشود،بايستي فكرش را از غيرخدامنصرف كند،و توجهش به غيرخدامشغول نشود ، البته اگر به صورت غيراختياري توجهش به جايي رفت كه هيچ،امابه محض التفات پيداكردن بايستي قلبش را ازغيرخدامنصرف كند.»(درمحضربزرگان،ج2،ص69)

مورد دهم:دستوري ديگر ازآيت الله العظمي بهجت(ره) براي حضورقلب درنماز:«وقتي وارد نماز ميشويد،هنگام خواندن حمدوسوره به معناي آن توجه كنيد،تا ارتباط حفظ شود . » (برگي ازدفترآفتاب،ص132)

مورديازدهم:وهمچنين دستورالعملي ديگر ازآيت الله العظمي بهجت(ره)جهت حضور قلب درنماز،كه فرمودند:«يكي ازعوامل حضورقلب اين است كه درتمام بيست و چهار ساعت بايد حواس باصره،سامعه،و..خود راكنترل كنيم؛زيرا براي تحصيل حضورقلب بايد،مقدماتي رافراهم كردفبايددرطول روز گوش،چشم وهمچنين سايراعضاءوجوارح خود را كنترل كنيم واين يكي ازعوامل تحصيل حضورقلب ميباشد.»(برگي از آفتاب ، ص 132)

مورددوازدهم:ودستوري ديگر از آيت الله العظمي بهجت(ره)جهت حضورقلب درنماز،كه فرمودند:«اول وقت نماز،باتوجه به نماز وارد شويدوهنگام خواندن حمدوسوره به معناي آن توجه داشته باشيد،تا اين ارتباط حفظ شود.»(بهجت عارفان ص154)

توضيح برگرفته از پاورقي صفحه25و26ازكتاب پرسش هاي شماوپاسخ هاي آيت الله العظمي بهجت:«اين مطلب يك نظرفقهي است كه آيا جائزاست وميشود درنماز به فكرمعاني باشيم وآنهارا به قصدانشاء بخوانيم؟كه معمولاً فتوي به عدم جواز داده اند وفرموده اند:كسي كه حمدوسوره راميخواندياقصدقرائت داردويا قصدانشاء معاني؛ و اين دو باهم جمع نميشودوما حمدوسوره رابه عنوان قرائت ميخوانيم،بنابراين نميتوانيم معاني راانشاء كنيم؛امّاآيت الله العظمي بهجت نظرشان اين است كه قصد اين دو باهم از لحاظ عقلي و ثبوتي امكان پذيراست،لذا اين دستورالعمل را داشته اند كه به معاني توجه كنيم تا ذهنمان به اين طرف وآن طرف نرود.)

موردسيزدهم:جواب آيت الله العظمي بهجت(ره)در پرسش اينكه چگونه در نماز حضور قلب داشته باشيم:«آسانترين روش براي حضورقلب،طوري كه كسي نگويد،نميتوان؛ اين است كه-البته بين نماز و غيرنماز فرقي نيست،حضورقلب هميشه بايد باشد،ولي درنماز اهميتش بيشتر است-اگر متوجه خدا و نماز شد،اختياراً خود را از اين توجهش منصرف نكند،البته غفلتاً اشكالي ندارد و مثل ديگرموارد غفلت است . اگرانسان يك لحظه يادخدا افتاد و قلب خودش را منصرف نكرد،كافي است.هرچه هست ونيست اين اختيار كارگر است.اين را يا بايد به عمل بفهمديا به برهان(انسان درشبانه روز چقدرمتوجه خدا ميشود.)توجه به خدا،هم ازطريق برهان ممكن است و هم از راه تجربه و عمل ممكن است اين رابفهمد.»(فيضي ازوراي سكوت/229)

+ نوشته شده در دوشنبه چهارم بهمن ۱۳۹۵ساعت 21:15 توسط مازيار افروخته لنگرودي |