چهارشنبه سوری در کلام آیت الله جوادی آملی

آتش در ایران قدیم، مقدس و همپایه فرزند اهورا مزدا شمرده می شد؛ ازاینرو پیش از نوروز به آتشکده ها می رفتند و آتش برمی افروختند و چون طبق برخی نقل ها در ایران هفته نبود، این مراسم در سیصدوشصتمین روز سال (روز بیست و ششم اسفندماه) برگزار می شد و معتقد بودند در این روز فرورهای(ارواح) نیاکان به زمین فرود می آیند و این آتش برای راهنمایی آنهاست.(فرهنگ اساطیر؛محمدجعفر یاحقی؛ واژه 1 1).ولی آتش افروختن و جستن از آن و شادی کردن در کنار آن، ترقه زدن و منفجرکردن مواد منفجره در چهارشنبه آخر سال؛ نه برهان عقلی دارد، نه دلیل نقلی و نه منفعت ملی؛ و جز خرافه و در مواردی زیانباری غیر قابل جبران، چیز دیگری نیست.

در هیچ یک از متون باقی مانده پیش از اسلام اشاره ای به جشن چهارشنبه سوری نشده است. در اوستا،کتیبه های عیلامی،همخامنشی،اشکانی و ساسانی و نیز در متون پهلوی و حتی در روایت های مورخان یونانی در باره ایران نیز درباره جشن چهارشنبه سوری مستند و سخنی در دست نیست.

متون دوران پس از اسلام نیز در این باره تقریبا ساکت بوده اند،حتی در آثار محقق دقیقی همچون ابوریحان بیرونی نیز در باره آن توضیحی داده نشده است.نخستین و کهن ترین کتابی که در آن به آتش افروزی در جشن چهارشنبه سوری اشاره شده است کتاب تاریخ بخارا، اثر ابوبکر محمد بن جعفر نرشخی(286-358 ق)است؛ در این کتاب که به نام مزارات بخارا نیز شناخته می شود،آمده است که وقتی امیر منصوربن نوح سامانی در ماه شوال سیصدوپنجاه قمری به ملک نشست، دستور داد که هنوز سال تمام نشده در شب چهارشنبه چنانکه عادت قدیم است، آتش عظیم افروختند.

دومین متن کهن، شاهنامه فردوسی است:

زخنجر همی آتش افروختند---- هوا و زمین را همی سوختند.(شاهنامه فردوسی،ص 1391؛بیت 7408)(چهارشنبه سوری مقاله مرادی غیاث آبادی؛ رفیع زاده)

پس این کار سنت سیّئه و ظلم به فرهنگ مردم بزرگ ایران است و نه تنها مبنای عقلی و نقلی ندارد، بلکه برخلاف نظم و امنیت و آسایش افراد و همنوعان است و آزادی آنان را سلب می کند و آسیب ها و تلفات فراوان در پی دارد.

برای نوجوانان و جوانان یک جامعه عیب است که پدران و مادران برای رشد و سلامت آنان از جان و سلامت خود مایه بگذارند؛ ولی آنان براثر جهل علمی یا جهالت عملی، خود را بسوزانند و جامعه را نیز در اضطراب فرو ببرند! بلکه زیبنده کشور اسلامی این است که از این سنت زشت دست بردارد و سنت های الهی مانند: عید فطر،عید قربان، نماز جمعه و ... را زنده کند.

امام رضا علیه السلام فرمود:«خدا رحمت کند کسی را که امر(سنت) ما را زنده کند» و در ادامه افزودند: »اگر مردم زیبایی های سخن ما را بدانند از ما پیروی خواهند کرد».(عیون اخبارالرضا علیه السلام،ج1،ص307){مفاتیح الحیات ص756و757)